Chciałbym podzielić się paroma obserwacjami dotyczącymi debaty o związkach partnerskich, ale chyba od trochę innej strony.
Powracającym argumentem (chociaż słowo to powinno być raczej wzięte w cudzysłów) zwolenników wprowadzenia związków partnerskich dla homoseksualistów jest odwoływanie się do decyzji powziętych w różnych krajach Zachodu. Zazwyczaj przejawia się to w kreśleniu opozycji pomiędzy zachodnią nowoczesnością / postępowością / oświeconością i polskim zacofaniem / ciemnotą. Warto się zastanowić nad naturą tej drogi przekonywania. Otóż zasadniczo polega ona na odwołaniu się do prestiżu, jakim cieszą się kultury niektórych krajów w oczach części polskich obywateli. Prestiż to zjawisko uwarunkowane kulturowo – w zależności od społeczności różne rzeczy będą cieszyć się prestiżem, różne rzeczy będą postrzegane jako wartość godna pozazdroszczenia, zdobycia, przyswojenia sobie. Prestiż wyznacza pewien horyzont aspiracji podzielany przez grupę jednostek. Tak jak prestiżem było w zależności od kultury naśladowanie Egiptu faraonów, cesarstwa chińskiego, imperium rzymskiego itp., tak dzisiaj jedni aspirują do Europy zachodniej, inni do USA, jeszcze inni np. do współczesnych Węgier czy Gruzji. Należy powtórzyć i podkreślić, że poczucie prestiżu, samo postrzeganie danej kultury za bardziej wartościową od własnej i pęd ku jej naśladownictwu nie ma nic wspólnego z meritum i racjonalnością, jest to zjawisko arbitralne. Z tego powodu odwołanie się do poczucia prestiżu nie może być rzeczywistym argumentem, jak również nie można się spodziewać, że będzie ono przekonujące dla adwersarzy, którzy tej kulturowej arbitralności nie podzielają. Oczywiście gdzieś u podstaw przekonania o wyższości danej kultury mogą się znajdować racjonalne przyczyny, ale wtedy to na nich trzeba się skupić w dyskusji, nie zaś na pobudzanych przez nie kulturowych odczuciach.
Wydawałoby się, że zwolennicy sformalizowania związków homoseksualnych powinni być szczególnie czuli na względność wszelkich kulturowych rozwiązań, skoro niejednokrotnie właśnie z ich ust pada krytyka względem tradycyjnych modeli społecznych skupiająca się na ich kulturowej arbitralności: skoro tradycyjne rozwiązania nie posiadają pewnej naturalnej konieczności, są konstruktem kulturowym, to nie ma dobrego powodu, by je zachowywać, by nie móc ich zmienić. Tymczasem sami wpadają w to, co krytykują, tzn. w kulturowy uniwersalizm. Otóż społeczna akceptacja dla związków homoseksualnych (nie mówiąc o instytucjonalnej formalizacji) nie jest żadnym kulturowym powszechnikiem, czyli w jednych społeczeństwach i czasach ma miejsce, w innych nie. Tym samym nie posiada żadnej przewagi nad innymi modelami z perspektywy kulturowego relatywizmu. Dla kontrastu – co ciekawe – małżeństwo jako związek mężczyzny i kobiety kulturowym powszechnikiem jest, czego źródło antropolodzy upatrują m.in. w konieczności legitymizacji potomstwa. Ponownie odkrywamy, że próbuje się przemycić to, co kulturowo względne, w szatach konieczności.
Do powyższych spostrzeżeń można dodać jeszcze jedno. Wspomniana strona słynnego sporu nie tylko posługuje się chętnie słabymi argumentami kulturowymi, nie tylko niesłusznie uniwersalizuje własną kulturę, ale również zdaje się mieć dość przestarzałe pojęcie władzy, które cechuje ścisłe jej zjednoczenie z kulturą. Śpieszę wyjaśnić: naturalne jest, że kultura społeczeństwa odbija się w jej instytucjach politycznych. Zaiste same te instytucje są częścią kultury. Jednak od czasów oświecenia kładziono nacisk na racjonalizację systemu władzy, co miało spowodować, że władza będzie się koncentrować na tym co niezbędne, konieczne, efektywne i korzystne, nie zaś na utrwalaniu nieuzasadnionych tradycji dla samych tradycji. Ten projekt posiadał i posiada sporo słabych punktów zasadniczo wynikających ze zbyt wyidealizowanego wyobrażenia ludzkiej racjonalności, niemniej pomimo swych wad nie posiada chyba do dziś godnej konkurencji. Racjonalizacja władzy narzuca jej pewną oszczędność, minimalizm, skupienie się na kluczowych działaniach przynoszących korzyść wspólnocie, którą zarządza. To nie jest już władza, która z rozpędu i bezmyślnie legitymizuje kulturę, wartości czy praktyki społeczeństwa. Godne politycznego ujęcia stają się te rzeczy, które przysparzają powszechnej korzyści.
Tymczasem samo zaistnienie faktu społecznego (według określenia premiera), jakim są związki homoseksualne, staje się według jednej ze stron sporu wystarczającą przyczyną dla prawnej instytucjonalizacji tak, jakby władza miała za zadanie i święty obowiązek dekretować każde zjawisko społeczno-kulturowe, przybijać swoją pieczęć suwerena. Nie ma żadnej takiej konieczności. Władza jest powołana przede wszystkim do rozwiązywania problemów czy rozstrzygania konfliktów przez porządkowanie rzeczywistości polityczno-prawnej, ale nie jest to porządkowanie przez tworzenie kulturowego katechizmu. Jeśli jakieś fakty społeczne rodzą problemy np. natury prawnej, trzeba je rozwiązać. Zwróćmy jednak uwagę, że wtedy w centrum debaty jest rzeczony problem, nie zaś obojętny fakt.
Gdzie indziej już napisano, na jakie rozwiązania prawne (lub nie) mogą liczyć dzisiaj pary homoseksualne odnośnie swych problemów; napisano również dlaczego RP ma obowiązek chronić i wspomagać tradycyjne małżeństwo i rodzinę oraz dlaczego nie ma dobrego powodu dla przyznawania specjalnych przywilejów związkom partnerskim. To wszystko można znaleźć w Sieci, dlatego sam o tym pisał nie będę. W niniejszym tekście zależało mi przede wszystkim na odnotowaniu dyskursu pozamerytorycznego w tej całej dyskusji. Argumentów kulturowych winne są zapewne obie strony, ale paradoksalnie (wbrew deklaracjom) w tym sporze ich przodownikami okazuje się stronnictwo „postępowe”. Warto zatem się przez nie przebić do istoty sprawy i racjonalnych przesłanek. Nie jest to łatwe biorąc pod uwagę, że media raczej lubują się w tym co chwytliwe, niż w tym co rozsądne, ale warto spróbować i pod tym katem rozważyć stanowiska obu stron sporu.
Na koniec prośba do zorientowanych: czy ktoś byłby w stanie wskazać reprezentanta zwolenników związków partnerskich, którego argumenty uważa za szczególnie przekonujące, trafne i na wysokim poziomie? Istnieje bowiem zasada owocnej dyskusji mówiąca, że jeśli zabiera się do sporu lub przemyślenia opinii adwersarzy, należy dyskutować z najlepszymi reprezentantami danego stanowiska, bo żadną sztuką jest odnieść tryumf nad idiotą do jakiegokolwiek stronnictwa by nie należał.
Powracającym argumentem (chociaż słowo to powinno być raczej wzięte w cudzysłów) zwolenników wprowadzenia związków partnerskich dla homoseksualistów jest odwoływanie się do decyzji powziętych w różnych krajach Zachodu. Zazwyczaj przejawia się to w kreśleniu opozycji pomiędzy zachodnią nowoczesnością / postępowością / oświeconością i polskim zacofaniem / ciemnotą. Warto się zastanowić nad naturą tej drogi przekonywania. Otóż zasadniczo polega ona na odwołaniu się do prestiżu, jakim cieszą się kultury niektórych krajów w oczach części polskich obywateli. Prestiż to zjawisko uwarunkowane kulturowo – w zależności od społeczności różne rzeczy będą cieszyć się prestiżem, różne rzeczy będą postrzegane jako wartość godna pozazdroszczenia, zdobycia, przyswojenia sobie. Prestiż wyznacza pewien horyzont aspiracji podzielany przez grupę jednostek. Tak jak prestiżem było w zależności od kultury naśladowanie Egiptu faraonów, cesarstwa chińskiego, imperium rzymskiego itp., tak dzisiaj jedni aspirują do Europy zachodniej, inni do USA, jeszcze inni np. do współczesnych Węgier czy Gruzji. Należy powtórzyć i podkreślić, że poczucie prestiżu, samo postrzeganie danej kultury za bardziej wartościową od własnej i pęd ku jej naśladownictwu nie ma nic wspólnego z meritum i racjonalnością, jest to zjawisko arbitralne. Z tego powodu odwołanie się do poczucia prestiżu nie może być rzeczywistym argumentem, jak również nie można się spodziewać, że będzie ono przekonujące dla adwersarzy, którzy tej kulturowej arbitralności nie podzielają. Oczywiście gdzieś u podstaw przekonania o wyższości danej kultury mogą się znajdować racjonalne przyczyny, ale wtedy to na nich trzeba się skupić w dyskusji, nie zaś na pobudzanych przez nie kulturowych odczuciach.
Wydawałoby się, że zwolennicy sformalizowania związków homoseksualnych powinni być szczególnie czuli na względność wszelkich kulturowych rozwiązań, skoro niejednokrotnie właśnie z ich ust pada krytyka względem tradycyjnych modeli społecznych skupiająca się na ich kulturowej arbitralności: skoro tradycyjne rozwiązania nie posiadają pewnej naturalnej konieczności, są konstruktem kulturowym, to nie ma dobrego powodu, by je zachowywać, by nie móc ich zmienić. Tymczasem sami wpadają w to, co krytykują, tzn. w kulturowy uniwersalizm. Otóż społeczna akceptacja dla związków homoseksualnych (nie mówiąc o instytucjonalnej formalizacji) nie jest żadnym kulturowym powszechnikiem, czyli w jednych społeczeństwach i czasach ma miejsce, w innych nie. Tym samym nie posiada żadnej przewagi nad innymi modelami z perspektywy kulturowego relatywizmu. Dla kontrastu – co ciekawe – małżeństwo jako związek mężczyzny i kobiety kulturowym powszechnikiem jest, czego źródło antropolodzy upatrują m.in. w konieczności legitymizacji potomstwa. Ponownie odkrywamy, że próbuje się przemycić to, co kulturowo względne, w szatach konieczności.
Do powyższych spostrzeżeń można dodać jeszcze jedno. Wspomniana strona słynnego sporu nie tylko posługuje się chętnie słabymi argumentami kulturowymi, nie tylko niesłusznie uniwersalizuje własną kulturę, ale również zdaje się mieć dość przestarzałe pojęcie władzy, które cechuje ścisłe jej zjednoczenie z kulturą. Śpieszę wyjaśnić: naturalne jest, że kultura społeczeństwa odbija się w jej instytucjach politycznych. Zaiste same te instytucje są częścią kultury. Jednak od czasów oświecenia kładziono nacisk na racjonalizację systemu władzy, co miało spowodować, że władza będzie się koncentrować na tym co niezbędne, konieczne, efektywne i korzystne, nie zaś na utrwalaniu nieuzasadnionych tradycji dla samych tradycji. Ten projekt posiadał i posiada sporo słabych punktów zasadniczo wynikających ze zbyt wyidealizowanego wyobrażenia ludzkiej racjonalności, niemniej pomimo swych wad nie posiada chyba do dziś godnej konkurencji. Racjonalizacja władzy narzuca jej pewną oszczędność, minimalizm, skupienie się na kluczowych działaniach przynoszących korzyść wspólnocie, którą zarządza. To nie jest już władza, która z rozpędu i bezmyślnie legitymizuje kulturę, wartości czy praktyki społeczeństwa. Godne politycznego ujęcia stają się te rzeczy, które przysparzają powszechnej korzyści.
Tymczasem samo zaistnienie faktu społecznego (według określenia premiera), jakim są związki homoseksualne, staje się według jednej ze stron sporu wystarczającą przyczyną dla prawnej instytucjonalizacji tak, jakby władza miała za zadanie i święty obowiązek dekretować każde zjawisko społeczno-kulturowe, przybijać swoją pieczęć suwerena. Nie ma żadnej takiej konieczności. Władza jest powołana przede wszystkim do rozwiązywania problemów czy rozstrzygania konfliktów przez porządkowanie rzeczywistości polityczno-prawnej, ale nie jest to porządkowanie przez tworzenie kulturowego katechizmu. Jeśli jakieś fakty społeczne rodzą problemy np. natury prawnej, trzeba je rozwiązać. Zwróćmy jednak uwagę, że wtedy w centrum debaty jest rzeczony problem, nie zaś obojętny fakt.
Gdzie indziej już napisano, na jakie rozwiązania prawne (lub nie) mogą liczyć dzisiaj pary homoseksualne odnośnie swych problemów; napisano również dlaczego RP ma obowiązek chronić i wspomagać tradycyjne małżeństwo i rodzinę oraz dlaczego nie ma dobrego powodu dla przyznawania specjalnych przywilejów związkom partnerskim. To wszystko można znaleźć w Sieci, dlatego sam o tym pisał nie będę. W niniejszym tekście zależało mi przede wszystkim na odnotowaniu dyskursu pozamerytorycznego w tej całej dyskusji. Argumentów kulturowych winne są zapewne obie strony, ale paradoksalnie (wbrew deklaracjom) w tym sporze ich przodownikami okazuje się stronnictwo „postępowe”. Warto zatem się przez nie przebić do istoty sprawy i racjonalnych przesłanek. Nie jest to łatwe biorąc pod uwagę, że media raczej lubują się w tym co chwytliwe, niż w tym co rozsądne, ale warto spróbować i pod tym katem rozważyć stanowiska obu stron sporu.
Na koniec prośba do zorientowanych: czy ktoś byłby w stanie wskazać reprezentanta zwolenników związków partnerskich, którego argumenty uważa za szczególnie przekonujące, trafne i na wysokim poziomie? Istnieje bowiem zasada owocnej dyskusji mówiąca, że jeśli zabiera się do sporu lub przemyślenia opinii adwersarzy, należy dyskutować z najlepszymi reprezentantami danego stanowiska, bo żadną sztuką jest odnieść tryumf nad idiotą do jakiegokolwiek stronnictwa by nie należał.
Skomentuj
